Η ΄Αγνωστη Ιστορία Του Συριανού Καρναγιού Και Των Ένδοξων Εργατών

6455

Η ΣΥΡΟΣ ΔΕΝ ΗΤΑΝ ΜΟΝΟ ΕΝΑ ΑΠΟ ΤΑ ΣΗΜΑΝΤΙΚΟΤΕΡΑ ΜΕΡΗ ΠΟΥ ΞΕΚΙΝΗΣΕ Η ΑΚΤΟΠΛΟΙΑ ΑΛΛΑ ΚΑΙ ΕΝΑ ΑΠΟ ΤΑ ΣΗΜΑΝΤΚΟΤΕΡΑ ΜΕΡΗ ΠΟΥ ΑΝΗΘΗΣΕ Η ΝΑΥΠΗΓΙΚΗ ΤΩΝ ΚΑΡΑΒΟΜΑΡΑΓΚΩΝ. ΜΙΑ ΙΣΤΟΡΙΑ ΠΟΥ ΣΗΜΕΡΑ ΧΑΝΕτΑΙ ΚΑΙ ΞΕΧΝΙΕΤΑΙ ΣΤΑ ΕΡΗΜΕΠΙΑ ΤΟΥ ΚΑΡΝΑΓΙΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΤΑΡΣΑΝΑ ΤΗΣ ΣΥΡΟΥ ΠΟΥ ΟΜΩΣ ΚΑΠΟΤΕ ΗΤΑΝ ΑΠΟ ΤΙΣ ΣΗΜΑΝΤΙΚΟΤΕΡΕΣ ΤΗΣ ΜΕΣΟΓΕΙΟΥ
ΔΕΙΤΕ ΚΑΙ ΘΑΥΜΑΣΤΕ ΤΑ ΕΡΓΑΛΕΙΑ ΚΑΙ ΤΟΥΣ ΧΩΡΟΥΣ ΠΟΥ ΕΡΓΑΖΟΝΤΑΝ ΚΑΙ ΜΑΘΕΤΕ ΤΗΝ ΖΩΗ ΤΟΥΣ ΙΔΙΑΙΤΕΡΑ ΣΚΛΗΡΟΥΣ ΔΙΚΟΥΣ ΤΟΥΣ ΝΟΜΟΥΣ ΚΑΙ ΤΗΝ ΙΔΙΟΡΥΘΜΗ ΓΛΩΣΣΑ ΠΟΥ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΟΥΣΑΝ ΣΤΟΥΣ ΤΑΡΣΑΝΑΔΕΣ. ΠΟΙΟΙ ΗΤΑΝ ΟΙ ΠΡΩΤΟΙ ΣΥΡΙΑΝΟΙ ΚΑΡΑΒΟΜΑΡΑΓΚΟΙ.

10606209_731847433616252_6635200056609270021_n

Όπως σας είχα υποσχεθεί σήμερα σας εχω εν άρθρο μέρος μιας έρευνας που θα συζητηθεί πόλη αλέα και όλοι διαβάζοντας την θα μάθουμε πολλά άγνωστα και  και προπανίων απίστευτα ενδιαφέροντα.
Διαβάστε αυτό το μοναδικό άρθρο και έρευνα που πουθενά αλλού δεν θα βρείτε με την ιστορία της ναυπηγικής στους Ταρσανάδες της Σύρου. Μια ερευνά που κάθε Συριανός και Νησιώτης θα πρέπει να διαβάσει και να ξέρει καλά. Μια Ιστορία που θα έπρεπε να μιλιέται και να αναμεταδίδεται από στόμα σε στόμα για να μην χαθεί και να διδάσκεται στα σχολεία.581887_731847390282923_4817843069688683027_n

Ο Ταρσανάς ή Αρσανάς η Καρναγιο ή Καρενάγιο είναι δημώδης όρος της κοινής ναυτικής γλώσσας βυζαντινοτουρκικής προέλευσης. (Η Λήξη «δημώδης» είναι λέξη βυζαντινή και χρησιμοποιείται για να περιγράψει την ελληνική λογοτεχνική παραγωγή που είναι γραμμένη σε μη λόγια γλώσσα.) Με τον όρο αυτό νοούνται κυρίως μικρές ναυπηγικές μονάδες και νεώρια στα οποία ανελκύονται μικρά σκάφη συνήθως αλιευτικά και λέμβοι για καθαρισμούς, υφαλοχρωματισμούς αλλά και φύλαξη. Με την πάροδο του χρόνου, οι παραπάνω χώροι, από μικροεπισκευαστικές ζώνες μετατράπηκαν σε χώρους ναυπήγησης μεγαλύτερων σκαφών.

10401435_731847340282928_385070925145232437_n
Η ναυπηγική τέχνη, τόσο παλιά όσο κι ο κόσμος, άκμασε στη Σύρο από τα χρόνια των πρώτων κάτοικων που ήρθαν ως μετανάστες η πρόσφυγες στο νησί. Ο λόγος ήταν απλός Οι άνθρωποι αυτή ήταν κλασικοί καραβομαραγκοί και στα μέρη που είχαν ζήσει. Σάμος. Χίος. Ψαρά, , τις Κυδωνίες και τη Σμύρνη. Μικρά Ασία κτλ. Στην Σύρο λοιπόν η τέχνη αυτή αναγεννήθηκε βασικώς ως αναγκαιότητα τον 18ο αιώνα. Οι νησιώτες, αρνούμενοι για αιώνες τη θάλασσα από το φόβο των πειρατών και το δέος του αγνώστου, ξαναεπιστρέφουν και αφήνονται στην κουβαλήτρα περιπέτειά της.

1923786_731847446949584_1366851284996914428_n

Η ξυλοναυπηγική είναι μια τέχνη που κρατά από την ίδρυση περίπου της Ερμούπολης, όταν μετά την επανάσταση του 1821, η Σύρος έγινε το κύριο εμπορικό κέντρο της Ελλάδας με τα πιο δραστήρια ναυπηγεία. Λίγα χρόνια πριν από το 1830, μερικοί από τους καινούργιους κατοίκους του νησιού άνοιξαν τα πρώτα ναυπηγεία. Στη δεκαετία του 1830-1840 η ναυπηγική τέχνη στη Σύρο αναπτύχθηκε ραγδαία, εξαιτίας της άνθισης των νέων εμπορικών δραστηριοτήτων.
Από το 1827 μέχρι το 1834 ναυπηγήθηκαν στη Σύρο πάνω από 260 πλοία. Η ζωτικότητα του νησιού ήταν τέτοια, που σε περίοδο 50 χρόνων (1834-1880) είχαν εγγραφεί στο νηολόγιό του 5.600 πλοία περίπου, τα περισσότερα τοπικής κατασκευής. Τα πλοία αυτά είχαν 20.000 περίπου άνδρες ως πληρώματα, απ’ όλη την Ελλάδα και την Ανατολική Μεσόγειο, αν υπολογίσουμε το προσωπικό τους σε 8 άτομα, κατά μέσον όρο.

 

1937105_731847553616240_1136352424264433896_n
Έτσι, στα 1850, από το σύνολο των 7.650 ατόμων που αποτελούσαν τον πληθυσμό της Ερμούπολης, τα 1.000 απασχολούνταν στα ναυπηγεία. Εκεί επίσης εργάζονταν και εργάτες προερχόμενοι από τα γύρω νησιά. Χαρακτηριστικό των εργατών αυτών ήταν ότι παρείχαν εξειδικευμένη εργασία: Σιδηρουργοί, ξυλέμποροι, καλαφάτες, πριονιστές, αρμαδούροι, κατασκευαστές μακαράδων, σχοινιών, ξοάνων, καραβόπανων, αλλά και των διαφόρων εξαρτημάτων των πλοίων (πυξίδες, φανοί, σημαίες κλπ).
Μέχρι το 1880, η ναυτική ανάπτυξη της Σύρου ήταν αφάνταστα μεγάλη και της προσέδωσε διεθνή ακτινοβολία, ενώ στην Ελλάδα πασίγνωστα ήταν τα τρεχαντήρια, τα περάματα και λίγο αργότερα τα ατμόπλοια της. Ήταν το πρώτο λιμάνι της Ελλάδας, όπου κατασκευάστηκαν τα 8/10 των πλοίων της ιστιοφόρου ναυτιλίας, κατάμεστο από μεγάλα και μικρά ιστιοφόρα πλοία, που σχημάτιζαν πολλές φορές δυο σειρές στην παραλία. Οι δε ιστοί και οι σημαίες τους σχημάτιζαν πραγματικό δάσος.
Τα πρώτα σημάδια παρακμής της ξυλοναυπηγικής στη Σύρο εμφανίστηκαν στις δύο τελευταίες δεκαετίες του 19ου αιώνα. Η Σύρος έπαψε πια να αποτελεί το πρώτο λιμάνι τα χώρας και τα ξύλινα ιστιοφόρα έχαναν διαρκώς έδαφος ως προς την ανταγωνιστικότητά τους με τα ατμοκίνητα ξύλινα και στη συνέχεια σιδερένια σκάφη. Παρ’ ότι στα 1850 και 1853 έγιναν οι πρώτες απόπειρες μετασκευής και ναυπήγησης ξύλινων ατμόπλοιων και το 1893 κατασκευάστηκε το πρώτο σιδερένιο, ο τεχνικός εκσυγχρονισμός όχι μόνο δεν εδραιώθηκε στα ναυπηγεία του νησιού, αλλά αντίθετα ο αριθμός των πλοίων που κατασκευάζονταν άρχισε να μειώνεται χρόνο με το χρόνο. Η παρακμή της ξυλοναυπηγικής συνεχίστηκε σταδιακά ως το Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Ο πραγματικός μαρασμός, όμως, άρχισε μετά τον πόλεμο για να καταλήξουμε στις μέρες μας στην επιβίωση μικρών ναυπηγείων, όπου πραγματοποιούνται, κατά κύριο λόγο, επισκευαστικές εργασίες. Έτσι, δυστυχώς, η τέχνη της παραδοσιακής ναυπηγικής σιγά-σιγά εξαφανίζεται και μαζί της χάνονται και τα τελευταία της δείγματα.

10570433_731847686949560_7445719420185359123_n

Οι περιοχές που οργανώθηκαν οι ταρσανάδες στην Σύρο αλλά και γενικότερα στα μέρη όπου η τέχνη αναπτύχθηκε ήταν Μικρολίμανο θαλασσινών οικισμών ή προσήνεμοι κολπίσκοι. Στην Σύρο η περιοχή των ταρσανάδων άρχιζε από εκεί που παλαιότερα ήταν το δημοτικό σφαγείο και έφτανε ως εκεί που βρίσκεται σήμερα το σούπερ μάρκετ του Μαρινοπουλου. Σε αλλά νησιά όπου υπήρχαν δάση η κοντά δασωμένες περιοχές, επίσης στήνοντας ταρσανάδες εύλογα για την ευκολία της ξύλευσις. Είναι ορατά ακόμα τα ίχνη από τους λεγόμενους «σύρτες», στα δάση. Ίχνη από γδαρμένα μονοπάτια παράλληλα με τις διευθύνσεις των χειμάρρων ή διασχίζοντα απότομες κατηφοριές προς τη θάλασσα. Οι σύρτες ήταν οι δρόμοι των βουνών. Των πευκίτικων κορμών, που εργάτες έμπειροι στην τέχνη του μπαλτά «ξεγύριζαν» τους φρεσκοκομμένους κορμούς, τετραγωνίζοντας το κοίλο σχήμα τους.
Για την κατασκευή σκαφών συνήθως χρειάζεται ξύλο πεύκου η κυπαρισσιού. Είναι σκληρά ξύλα αλλά και καθαρά και έχουν το ρετσίνι που είναι φυσικό υλικό κατά της αλμύρας.
Στην Σύρο οι καραβομαραγκοι και καραβοιτεχνητες χρησιμοποιούσαν συνήθως τα πεύκα της Σαμου. Ερχόταν ολόκληρες καραβιές με αυτά και ξεφόρτωναν στον ταρσανά τους ακατεργαστους κορμούς. Το πεύκο ακόμα και σήμερα θεωρείτε το καλύτερο ξύλο για την ναυπηγημένο.
Τα πεύκα της Σάμου με τις χοντρές διακλαδώσεις παρείχαν έτοιμα τα στραβόξυλα για τις πόστες κι ένα ξύλο άσηπτο, ποτισμένο με ρετσίνι, ανθεκτικό και υπάκουο. Το ρετσίνι ανέβαζε την κατασκευαστική ποιότητα της τραχείας Πεύκης της Σάμου, που ήταν περιζήτητη και τροφοδοτούσε όλα σχεδόν τα ναυπηγεία της Ελλάδας.
Ο ταρσανάς ήταν ένας χώρος με τους δικούς του κώδικες, τη δική του ιδιαίτερη γλώσσα. Αποτελούσε ζωτικό κομμάτι της τοπικής κοινωνίας με τους καημούς του, τους πόνους του, το μεγαλείο του, τους εξευτελισμούς του, τις φοβέρες και τις χαρές του. Στον ταρσανά διδασκόταν η υπευθυνότητα του τεχνίτη. Κι αυτοί οι καραβοτεχνίτες υπήρξαν από τους πιο υπεύθυνους ανθρώπους που γεννιούνται στη γη. Σήκωναν την ευθύνη της ζωής και του θανάτου, τη δοκιμασία της θάλασσας που περίμενε να κρίνει την αντοχή των σκαριών τους, περνώντας τα από σαράντα κύματα. Και τότε βοηθός είναι ο Θεός, μαζί με τα ξόρκια του κακού. Οι ναυπηγοί ήταν προληπτικοί. Όταν σκάρωναν την καρίνα και τα ποδοστάματα, έπρεπε να καρφωθεί ένας πάσσαλος κόντρα στο πλωριό ποδόσταμο, για να συγκρατεί τον σκελετό. Αυτός που κάρφωνε τον πάσσαλο έπρεπε να έχει τον ήλιο καταπρόσωπο, να μην του ρίχνει τη σκιά του. Θεωρούνταν μεγάλη κακοσημαδιά να καρφώσει τον ίσκιο του στο σκαρωμένο σκάφος. Ποτέ δεν πήγε καλά το καΐκι μ έναν καρφωμένο ίσκιο ανθρώπου κατάπλωρα. Όταν βούλιαζαν περισσότερα από δύο καΐκια του ίδιου πρωτομάστορα λέγανε πως είχε φαρμακωμένο σκεπάρνι, γι αυτό στο επόμενο σκαρί του, την πρώτη σκεπαρνιά την έριχνε άλλος, γουρλής πρωτομάστορας. Οι μαστόροι βλαστημούσανε άγρια την ώρα της αναποδιάς. Τη μόνη βλαστήμια που δεν ξεστόμιζαν ποτέ ήταν το «άντε πνίξου». Αυτή η κατάρα δεν ξεστομίζεται ποτέ στα θαλασσοχώρια.

1917386_731847790282883_8479680809688973243_n

Στο ταρσανά
Η δουλειά στον ταρσανά ήταν σκληρή και βαριά. Μόχθος και πόνος το χειροπρίονα, η σκεπαρνιά, το ροκάνι, το σκυφτό πελέκημα πάνω από τον μούρσο. Ο ταρσανάς ήταν η καραβάνα που έθρεψε τον κοσμάκη ως τη δεκαετία του 1960. Το καταφύγιο ενός εργατικού λαού, που συνέθετε μια αλυσίδα επαγγελμάτων με βασικές αλληλεξαρτήσεις. Υλοτόμοι, μουλαράδες, μπαλτατζήδες, καραβομαραγκοί, καραβοκύρηδες, καπεταναίοι, ψαράδες, καϊκτσήδες, καλφάδες, έμποροι. Αιώνες αυτός ο σύνδεσμος επαγγελμάτων χάριζε μια ζωτική κινητικότητα στο νησί, διαμορφώνοντας την ιδιαίτερη τοπική ιστορία και οικονομία. Τα σκάφη που τελείωναν στον ταρσανά επανδρώνονταν συνήθως από τους ίδιους τους καραβομαραγκούς, που ήταν συγχρόνως μαστόροι και ναυτικοί.
Τα περισσότερα σκαριά που ναυπηγήθηκαν στους ταρσανάδες της Σύρου ήταν τρεχαντήρια, περάματα, καραβόσκαρα, βαρκαλάδες και ανεμότρατες. Απ την πρώτη δεκαετία μετά τον πόλεμο, η κυριαρχία των μεγάλων ξύλινων σκαφών ξεπέφτει. Ένα ένα τα μεγάλα παραδοσιακά ξύλινα σκαριά εξαφανίζονται. Οι ταρσανάδες ως τη δεκαετία του 1960 επιβιώνουν με παραγγελίες ψαράδικων, τρεχαντηριών, τρατών, με μπότηδες και βάρκες. Η δόξα του ταρσανά κρατάει λίγο ακόμα. Μικρά κομψά καΐκια πέφτουν στη θάλασσα ως τη δεκαετία του 1970. Η καθέλκυση του τελειωμένου σκαριού είναι η πραγματική δόξα και γιορτή του ταρσανά. Τα «γκτήματα», απ το σκουντώ, σήμαιναν εκτός από το βάφτισμα της καθέλκυσης, πράξη και τελετή εξαγνισμού και μισεμού, με τις ψαλμωδίες, τις ευχές του αγιασμού, τα μουσικά όργανα, το γλέντι του ναυτόκοσμου. Το τελειωμένο σκάφος πάνω στα βάζια, με τα στρωμένα φαλάγγια στο πέρασμά του, τα σόκορα δεμένα πάνω του κι όλα στη θέση τους σφήνες, τάκοι, καραμάνια και χέρια, πολλά χέρια. Κύριο πρόσταγμα το «λάσκα» και «βίρα». «Νέτα» και «αγάντα». «Ίσα» και «κάργα». «Δώσε ντάνο», «μάινα» και «βάρδα». Και η τελευταία προσταγή, «φόρα βόλτα».

 

12400817_731847296949599_7420910715080026918_n (1)
Το σόκορο λύνεται. Το σκάφος χύνεται σαν χέλι στη θάλασσα. Λένε πως την ώρα που γλιστράει κάνει ένα περίεργο τρίξιμο. Είναι το μήνυμα του σκαριού στον πρωτομάστορά του. Τον κλάνει, λένε. Του λέει «δεν σ έχω ανάγκη πια. Λευτερώθηκα από τα χέρια σου. Ανήκω στη θάλασσα. Βρήκα τον προορισμό μου». Το καΐκι είναι πια ζωντανή ύπαρξη, με θέση ανάμεσα στα θαλασσινά πλάσματα. Απόκτησε υπόσταση και ψυχή. Μ αυτόν τον τρόπο έπεσαν αναρίθμητα σκαριά από τους ταρσανάδες της Σάμου, που το καθένα μαρτυρούσε με την αρμονία των γραμμών του την ξεχωριστή προσωπικότητα του μάστορά του. Είχε την αμίλητη φωνή που διαλαλούσε τη χάρη, το μεράκι και την καλλιτεχνική ευαισθησία του ασπούδαχτου τεχνίτη που το έχτισε.
ΕΝΑ ΠΟΛΥΤΙΜΟ ΓΛΩΣΣΑΡΙ – ΤΟ ΓΛΩΣΣΑΡΙ ΤΩΝ ΚΑΡΑΒΟΜΑΡΑΓΚΩΝ

12373392_731847840282878_7001566467255159365_n

Kαρνάγιο ή Καρενάγιο. (Όρος που επικράτησε στις ενετοκρατούμενες περιοχές)
Χώρος, (τμήματα αιγιαλού εντός λιμένων ή όρμων), επισκευής της καρένας, (καρίνας), μικρών πλοίων. Τοποθεσία φυσική, με ομαλή κλίση, όπου παρέχει τη δυνατότητα ανέλκυσης και καθέλκυσης μικρών σκαφών, (κυρίως ξύλινων), για εργασίες «καρναγιαρίσματος», όπως: υφαλοκαθαρισμό, υφαλοχρωματισμό, καλαφάτισμα, παλάμισμα κ.ά.
Καρίνα ή Καρένα. Το κατώτερο τμήμα πλοίου ή βάρκας – κέλυφος – καρύινος = αυτός που μοιάζει με καρυδότσουφλο.
Όποια σκάφη ήταν μεγάλα και δεν μπορούσε να γίνει ανέλκυση, οι εργασίες καριναρίσματος ή στεγανοποίησης , γινόταν εντός της θαλάσσης. Αφού βάραιναν, έγερναν, έδεναν και στερέωναν το κατάρτι και το σκάφος προς τη μία πλευρά, ( με σχοινιά τα οποία τραβούσαν άνθρωποι οι οποίοι βρισκόταν σε άλλα πλοιάρια ή στη στεριά, με τρόπο ώστε να εμφανιστούν εκτός νερού τα ύφαλα της άλλης), άρχιζαν τις εργασίες που ήταν οι:
Το καθάρισμα της γάστρας.
Άνοιγμα και καθάρισμα των αρμών, (με τη ματσόλα).
Γέμισμα αρμών με ξασμένο μαλλί.
Επάλειψη αρμών με πίσσα, (με τις μαλαστούφες).
Ταρσανάς ή Αρσανάς – (Ταρσανάδες)
(Όρος που επικράτησε στις τουρκοκρατούμενες περιοχές)
Ναυπηγείο για μικρά πλοία, μικρός ναύσταθμος – αποβάθρα.
Ταρσανατζήδες
Οι ναυτεργάτες που ασχολούνται στον ταρσανά και η σειρά των εργασιών κατασκευής ενος σκάφους:
Σχεδιασμός του «σκαριού», (σάλα, κλίμακα 1/20inc).
Κανονικός σχεδιασμός σκάφους στο έδαφος, (επί πραγματικών διαστάσεων).
Διαμόρφωση σκελετού, (χνάρια).
Σημάδεμα με τα χνάρια για να βγούνε οι σκαρμοί.
Επικάλυψη, «πέτσωμα», του σκελετού.
Τοποθέτηση , «κουβουτσιού, τιμονιού και άλμπουρου».
Καλαφάτισμα, στεγανοποίηση, βάψιμο.
Για την επίτευξη του ανωτέρου σκοπού, δούλευαν:
Υλοτόμοι, μεταφορείς των ξύλων, (με μουλάρια παλαιά)
Καραβομαραγκοί
Απλατζήδες, (αυτοί που ασχολούνται με το πλάνιασμα, τη λείανση των ξύλων)
Πριονιστές
Τρυπανάδες
Χαλκιάδες (αυτοί που έφτιαχναν τα καρφιά, τα σίδερα)
Ξυλουργοί, μαραγκοί.
Καλαφάτες
Ξυλογλύπτες
Κατασκευαστές κουπιών
Ιστών
Σχοινιών
Τροχαλιών (μακαράδων)
Ζωγράφοι
Γλύπτες
Διακοσμητές
Βαφείς
Τα ξύλα ήταν από πεύκο ή κυπαρίσσι και γινόταν επιμελής χρήση ξύλων, για τα διάφορα μέρη του σκάφους, (βρεχόμενα ή μη ή πολύ εκτεθειμένα στον ήλιο).
Τα καρφιά τα έφτιαχναν οι χαλκιάδες και ήταν σιδερένια, αλλά στην πορεία, βιομηχανικά ψευδαργυρωμένα.
Για την ανέλκυση/καθέλκυση του πλοίου, άλειφαν το κάτω μέρος αυτού, με λίπος και οξύ ή λεμόνι, για να γλιστράει και να είναι πιο εύκολη η προσπάθεια, (σήμερα με γράσο).
Καραβομαραγκοί
Τα βασικά εργαλεία που χρησιμοποιούσαν ήταν:
Το σκεπαρνιά, σκύλα, με τζίτζκα, η κατσούνα.
Η σμίνη.
Ο τζινιαδόρος.
Το προκοτρύπανο.
Το τζαβετοτρύπανο.
Το πετσοτρύπανο.
Το πασταγκούλο.
Το κινίσι.
Η Αρίδα.
Η καροβίδα.
Ο καράβολας.
Το στενοστραβοκόκανο.
Το «μπισκί ή πισκί», χειροκίνητη πριονοκορδέλα και στην πορεία πριονοκορδέλα.
Ροκάνια ή χειροπλάνες, (πλατιά ή λεπτά), σήμερα υπάρχουν οι πλάνες.
Η «ρίνη», όπου στη θέση της σήμερα υπάρχει το τριβείο.
Η σβούρα.
Το πριόνι χεριού, σήμερα υπάρχει το ηλεκτρικό.
Το τρυπάνι χεριού, σήμερα υπάρχει το ηλεκτρικό.
Οι σημαδούρες.
Νήμα της στάθμης.
Σκαρπέλα διαφόρων μεγεθών.
Καλαφάτες
(καλαφάτισμα, στεγανοποίηση σκάφους)
Με το καλαφάτισμα φράζονται οι αρμοί, οι οποίοι δημιουργούνται μεταξύ των σανιδιών του πετσώματος και της κουβέρτας του καταστρώματος.

931_731848006949528_7157714891107433035_n

Εργαλεία που χρησιμοποιούν:
Ματσόλα, (ξύλινο δικέφαλο σφυρί).
Σειρά κοπιδιών.
Σιδερένιες σφήνες, (διαφόρων μεγεθών).
Κανάβι ή κάνναβη ή βαμβακερό στουπί.
Πίσσα στα ύφαλα, (επάλειψη των επιφανειών που βρίσκονται κάτω από το νερό, όταν πλέει το σκάφος).
Στόκος στα έξαλα, (επάλειψη των επιφανειών που βρίσκονται πάνω από το νερό, όταν πλέει το σκάφος).
Βαφείς
Απλές μπογιές για τα έξαλα και «μοράβια».
Κατράμι παλαιότερα για τα ύφαλα.
Συντήρηση
Κάψιμο του ξύλου, αφαίρεση παλαιού χρώματος.
Ξυλοναυπηγοί
Η διαδικασία κατασκευής ενός σκάφους, στα παραδοσιακά καρνάγια ή ταρσανάδες – Παραδοσιακά όργανα.
Επιλογή ξύλων ή κορμών, (συνήθως από τον ίδιο τον καραβομαραγκό), το μέτρημα με μετροταινία ή λέντζα, (ειδικά διαμορφωμένο με κόμπους ή χαραγμένο με διαφορετικά χρώματα, σχοινί). (Εργαλεία μέτρησης ήταν και το νήμα της στάθμης με το βαρίδι για κάθετη χάραξη και για οριζόντια η στάφνη, (ράμμα), τα οποία αν εμποτιζόταν με λουλάκι, άφηναν τα ίχνη επί των ξύλων και έτσι γινόταν εύκολη η χάραξη ευθειών και παραλλήλων γραμμών πάνω σε κυρτές επιφάνειες, καθώς επίσης και η γωνία).
Σκαλωσιές ή γαϊδάρες, στερέωσης του ξύλου ή καλαφάτη, όπως ονομάζονταν.
Σιδερένια συνδετικά στοιχεία, τα τζινέτια, με τα οποία γινόταν η στερέωση των ξύλων, επάνω στις γαϊδάρες.
Κάθετη κοπή των ξύλων με πριόνι, κουργιαστί ή καρμανιόλα, (σήμερα υπάρχουν τα αλυσοπρίονα), χειροκίνητο το οποίο το χειρίζονταν δύο άτομα.
Επίσης υπήρχε και το πεσκί ή πισκί, για ειδικό κόψιμο των ξύλων, εργαλείο το οποίο χειριζόταν πάλι δύο άτομα, το Ξεγυριστάρι, το Κουραστάρι και μία σειρά αποτελούμενη από μικρότερα πριόνια, όπως ο σβανάς, μορφή σημερινής σέγας και το τσεκούρι που το έλεγαν μπαλτά.
Η σκεπαρνιά σε διάφορες παραλλαγές και μεγέθη.
Οι πλάνες και τα ροκάνια, όπως πάνιστρο , (το μεγαλύτερο) και άλλα πιο μικρά μονά ή διπλά ανάλογα με το μέγεθος της λεπίδας ή την ειδική λειτουργία, το παστράγκωνο.
Υπήρχαν επίσης τα σκαρπέλα με πεπλατυσμένο άκρο και οι σμίλες με κυρτή εμπρόσθια επιφάνεια, για διάνοιξη τρυπών.
Τρυπάνια διαφόρων μεγεθών με τα πιο μακριά να ονομάζονται, αρίδες ή τριβέλια, καθώς και το χειροτρύπανο ή ματάκι.
Οι ράσπες.
Τα σφυριά, με διαφορετικές λαβές και κεφαλές, όπως οι ζουμπάδες, οι βαριές ή βαριοπούλες και το μεγάλο ξύλινο ματσόλα. Χαρακτηριστικό εργαλείο ναυπηγικής ήταν και η μάτσα με πεπλατυσμένο το ένα άκρο και διχαλωτό το άλλο για εξαγωγή καρφιών, αλλά και κοφτερό σαν σκεπάρνι.
Σφικτήρες ξύλων διαφόρων ειδών με βίδες ή χωρίς και ένα είδος ήταν το γκαβίδι ή νταβίδι.
Μικρότερα εργαλεία τα οποία συνηθίζονταν και στους ξυλουργούς, όπως π.χ. η τανάλια κ.λπ.
Όργανα
Έχουμε τα χνάρια.
Τα μοδέλα.
Το κουμπάσο, (είδος διαβήτη).
Η στέλλα, (για την κλίση στους αρμούς).
Πολλά από τα εργαλεία, είναι όμοια με τα του μαραγκού ή ξυλουργού, του κατασκευαστή στεγών και του καροποιού.
(Τα περισσότερα από τα παραπάνω εργαλεία, ο γράφων, τα έχει χειριστεί παλαιά, στο ξυλουργείο του πατέρα του και στο καροποιείο του παππού του)
Καλαφάτης
Η στεγανοποίηση του περιβλήματος-πέτσωμα και του καταστρώματος, με τοποθέτηση παρεμβύσματος ανάμεσα στα μαδέρια, ήταν κυρίως δουλειά του καλαφάτη.
Εργαλεία του ήταν τα «καλαφατικά» και το ξύλινο σφυρί ή ματσόλα. Το υλικό που χρησιμοποιούσε για το καλαφάτισμα ήταν μαλλί ή στουπί καλαφατίσματος, το οποίο στρίβοντάς το, προσέδιδαν σχήμα κορδονιού και μεταγενέστερα ειδικό βαμβακερό κορδόνι καλαφατίσματος.
Με τον όρο καλαφατικά εννοούσαν μία σειρά από εργαλεία, ένα είδος μικρών καλεμιών.
Το κοφτερό.
Την παρέλα.
Το διπλό.
Το φαρδύ.
Το στενάκι.
Καρναγιέρης
Τα βάζα, (δύο επιμήκη παράλληλα ξύλα, όπου κάθεται ο πυθμένας του πλοίου.
Οι σχάρες, (πάνω στις οποίες ακουμπούσαν τα βάζα).
Τα φαλάγγια, (χοντρά ξύλα εγκάρσια τοποθετημένα, με επάλειψη λίπους, για να γλιστράνε τα βάζα στη ξηρά).
Οι γρύλοι.
Οι τάκοι.
Τα μπουντέλια, (ξύλα στερέωσης του σκάφους στη ξηρά, αφού αφαιρούσαν τα βάζα).
Οι εργάτες, (χειροκίνητα βίντζια, με κατακόρυφο άξονα από ξύλο, ιδιοκατασκευή του ναυπηγείου).
Για μεγαλύτερα πλοία που δεν ήταν δυνατή η ανέλκυση, χρησιμοποιούσαν ειδικές σχάρες τα σάλια, οι οποίες τοποθετούντο κάτω από το πλοίο, συρόταν ως τα ρηχά και με τον κατάλληλο πλαγιασμό του σκάφους, τελούντο εναλλάξ αμφιπλεύρως, οι εργασίες συντήρησης.
Για το, (καρινάρω, καρινάρισμα = καρνάγιο), χρησιμοποιούταν και τα:
Καμινέτα, (για κάψιμο των χρωμάτων).
Ξύστρες.
Βούρτσες.

1005857_731844753616520_4460562473330163384_n
ΜΕΓΑΛΟΙ ΚΑΙ ΓΝΩΣΤΟΙ ΚΑΡΑΒΟΜΑΡΑΓΚΟΙ ΤΗΣ ΣΥΡΟΥ. Επιγραμματικα.

10606390_731845480283114_6981196204468583325_n
ΜΑΝΩΛΗΣ ΖΟΥΛΟΥΦΟΣ
Ο Μανώλης Ζουλουφός γεννήθηκε στην Σύρο το 1947. Είναι δεύτερης γενιάς καραβομαραγκός και ο Καλύμνιος πατέρας του, Μιχάλης (ή Καλίο), αποτέλεσε την πρώτη γενιά με δραστηριότητα από το 1930 στο Λαφάσι, Καλύμνου και ήρθε στην Σύρο το 1935 και εργάστηκε με τους μάστορες Αδερφούς Μαυρίκους και μαστρο-Λευτέρη Ρολογά.
Ο μαστρο-Μανώλης θήτευσε κοντά στον μαστρο-Γιάννη Ζώρζο, από το 1959, και για 6 έτη. Κατασκεύασε την πρώτη του βάρκα το 1962, μπροστά από το πατρικό του σπίτι στη Νεάπολη, και τη δεύτερη το 1964, η οποία πωλήθηκε στην Αντίπαρο.
Ναυτικός για αρκετά χρόνια, στα στεριανά διαλλείματα του εργαζόταν με τον μαστρο-Ζαννή Βλάμη, μαθητή του μαστρο-Λευτέρη Ρολογά, και ολοκληρώθηκε ως τεχνίτης εκεί.
Το 1977 ξεκίνησε τη δική του επαγγελματική δραστηριότητα στον Ταρσανά, η οποία συνεχίστηκε ως το τέλος της ζωής του.1458605_731844890283173_6589576300686060394_n
Ο Ωρολογάς

 

12439056_731844830283179_5453719747037318015_n
Ο μαστρο Γιάννης Φουσκής

6588_731844886949840_2430314658645346266_n
Γεννήθηκε το 1922 στη Σύρο, ο μαστρο Γιάννης Ζώρζος. Σχεδόν όλη η οικογένειά του ασχολήθηκε με την κατασκευή, επισκευή και ανέλκυση πλοίων. Από 5 χρονών μαθήτευσε στην παραδοσιακή ναυπηγοξυλουργική κοντά στο νονό του, Θανάση Βαλσαμάκη και αργότερα στο Λευτέρη Ωρολογά από τη Σάμο. Στα 13 του φτιάχνει στο σπίτι του την πρώτη βάρκα 3,5 μέτρων και την αγοράζει ο εργοστασιάρχης υφαντουργίας Βελλισαρόπουλος. Την ημέρα δουλειά και το βράδυ νυχτερινό σχολείο. Τεχνίτης αργότερα, περνά στη δούλεψη του Ζαννή Μπουγιούκα και στα 1960 ανοίγει το δικό του καρνάγιο. Μαζί με τα δύο του παιδιά συνεχίζει σήμερα με σήμα κατατεθέν σκαλισμένο στο σκαρί το αστέρι. Στις λάντζες της Μυκόνου που έβγαζαν έξω τον κόσμο από τα πλοία το σκάλιζε στο κοράκι στην πλώρη.
Από τα χέρια του έχουν περάσει πάνω από 900 σκάφη διαφόρων τύπων: τσερνίκια, πασσάρες, κούντουλα, λίμπερτυ, βαρκαλάδες, υδρέικες, τρεχαντήρια.
«Η τέχνη δυστυχώς χάνεται», λέει ο μαστρο Γιάννης.
«Τα νέα παιδιά δε μαθαίνουν την τέχνη. Θέλει μεράκι και φαντασία για να πετύχεις εδώ. Από ανατολή μέχρι δύση βαστά η δουλειά στον ταρσανά. Κάθε ξύλο που μπαίνει στο σκάφος θέλει τη δική του τεχνική. Τα ξύλα είναι ελληνικά πεύκα από Μυτιλήνη, Σάμο και Εύβοια. Η τέχνη είναι και θα είναι οικογενειακή υπόθεση. Τα πράγματα δεν είναι όπως παλαιότερα, γιατί έχει κυριαρχήσει παντού το πλαστικό και το σιδερένιο.»
Με τον μαστρο Γιάννη μαθήτευσαν οι: -Μανώλης Ζώρζος, -Νικόλαος Ζώρζος, -Μανώλης Ζουλουφός, -Ελευθέριος Δεγαϊτης και άλλα παιδιά για μικρότερα χρονικά διαστήματα.
Οι αδερφοί Μαυρίκου.

Που ακόμα και σήμερα ασχολούνται με το επάγγελμα αυτό.

 

10583983_731845073616488_644403075124320418_n
Ο Νίκος Καραμολέγκος.

 

1923196_731845293616466_858833503130768724_n
Ο μαστρο Θανάσης Βλάμης.

 

12472695_731845200283142_5118760429998203293_n
Ο Σταμάτη Γρυπάρης και που σήμερα την παράδοση και την Ιστορία συνεχίζουν με το ίδιο μεράκι ο Γεώργιος Γρυπάρης (Μηχανικός) με Συνεργάτες τον Σταμάτη Γρυπάρη και τον Ευάγγελο Γρυπάρη (ΜΗΧΑΝΟΥΡΓΕΙΟ – ΤΑΡΣΑΝΑΣ – SYROS YACHTING SERVICES -CYCLADES DIESEL MARINE
Oι περισσότερες εσωτερικές φωτογραφίες είναι από το τον ταρσανά του Μανώλη Ζουλουφού τον οποίο είχαμε την τιμή και την τύχη να επισκεφτώ στο ξεκίνημα του άρθρου αυτού.
ΣΤΟ ΣΗΜΕΙΟ ΑΥΤΟ ΘΕΛΩ ΝΑ ΠΩ ΕΝΑ ΜΕΓΑΛΟ ΕΥΧΑΡΙΣΤΩ ΣΤΟΝ ΑΔΕΛΦΙΚΟ ΜΟΥ ΦΙΛΟ ΚΑΙ ΠΟΛΥΤΙΜΟ ΒΟΗΘΟ ΣΕ ΤΕΤΟΙΑ ΦΩΤΟΡΕΠΟΡΤΑΖ ΒΑΓΓΕΛΗ ΠΑΡΑΜΑΝΗ ΛΑΤΡΗ ΤΗΣ ΝΑΥΤΙΚΗΣ ΤΕΧΝΗΣ ΚΑΙ ΖΩΗΣ ΝΑΥΤΙΚΟΣ Ο ΙΔΙΟΣ Για την πολυτιμη φωτογράφιση του στο καρναγιο του Μανώλη Ζουλουφου που είχαμε την τιμή να βρεθούμε ξεκινώντας το άρθρο αυτό

Οι φωτογραφιες που έβγαλε με το έμπειρο και έξυπνο ναυτικό μάτι του είναι ΑΠΟΚΛΕΙΣΤΙΚΑ δίκες του.
Πηγές. Οι καραβομαραγκοί της Σύρου, Arxipelagos.com, «Tarsanas Shipyards – φωτογραφικό χρονικό», Ο ταρσανάς και οι καραβομαραγκοί της Σύρας – YouTube Ναυτικά μουσεία Λέσβου, Κρήτης, Σάμου και Χίου. Έρευνες πολλών χρονών, συζητήσεις, εμπειρίες και προσωπικές γνώσεις πάνω στην ναυπηγική και στην ναυτική τέχνη.

11205038_731845720283090_827924485446132046_n
Στο φωτορεπόρτερ επίσης υπάρχουν εξαιρετικές φωτογραφίες από τους φωτογράφους Αγγελική Μπρισνόβαλη, Σταυρόπουλος Δημήτρης τις οποίες βρήκα στο ιντερνέτ.

10391682_731847976949531_6315288690289935714_n

Γράφει:Ο δημοσιογράφος και Ιστορικός Παναγιώτης Κουλουμπής

http://althinesgynaikes.gr

 

1 ΣΧΟΛΙΟ

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Please enter your comment!
Please enter your name here

Αυτός ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για να μειώσει τα ανεπιθύμητα σχόλια. Μάθετε πώς υφίστανται επεξεργασία τα δεδομένα των σχολίων σας.