Ομιλία για την ημέρα μνήμης της γενοκτονίας των Ελλήνων της Μικράς Ασίας , με αναφορά σε μαρτυρίες ανθρώπων που έζησαν την καταστροφή του 1922

365

Εμμανουήλ Ευσταθίου Τελώνης

 

Κεντρική Ομιλία για την ημέρα μνήμης της Γενοκτονίας

των Ελλήνων της Μικράς Ασίας από το τουρκικό κράτος

 

Ημέρα Εθνικής Μνήμης της Γενοκτονίας των Ελλήνων της Μικράς
Ασίας από το τουρκικό κράτος η σημερινή και ως τέτοια τιμάται (κι
όχι εορτάζεται όπως εσφαλμένα αναφέρεται) από ολόκληρο τον
Ελληνισμό, κατόπιν ομόφωνης απόφασης της Βουλής των
Ελλήνων. Μια τέτοια ημέρα δεν μπορεί παρά να νιώθει κανείς
περήφανος για την ελληνική του καταγωγή, τόσο για το μεγαλείο
του μικρασιατικού ελληνισμού, όσο και για το κουράγιο, τη δύναμη
και την επιβίωσή του από τη μικρασιατική καταστροφή του 1922,
τη μεγαλύτερη καταστροφή στη νεώτερη ελληνική ιστορία.

Τα γεγονότα είναι τόσο φρικτά και τερατώδη, που διαβάζοντας
κανείς τις μαρτυρίες των διασωθέντων, είναι αδύνατον να μείνει
ασυγκίνητος.

Αναφέρω ενδεικτικά τη μαρτυρία από το Ίδρυμα Μείζονος
Ελληνισμού της αγαπημένης γιαγιάς των Μικρασιατών, της
αείμνηστης Φιλιώς Χαϊδεμένου από τα Βουρλά, ζητώντας εκ των
προτέρων συγνώμη που θα σας στεναχωρήσω, αλλά η
στεναχώρια και η θλίψη έχουν πάντοτε θέση σε ένα μνημόσυνο και σε μια εξιστόρηση τέτοιων γεγονότων. Διηγείται, λοιπόν, με
δάκρυα στα μάτια:

«Μπήκα σε μια βάρκα (…) γύρισα και είδα την πατρίδα μου να καίγεται. Ήταν ηλιοβασίλεμα. Έτσι όπως έπεφτε ο ήλιος και οι ακτίνες του κοκκίνιζαν τον καπνό, εκείνη την ώρα έβλεπα στα μάτια μου το αίμα που είχε χυθεί. Είπα αντίο Βουρλά μου, δε θα σας ξεχάσω ποτέ (…)».

Αλλού θυμάται: «Οι Τούρκοι (…) γυρεύανε χρυσαφικά. Ήταν μια κοπέλα και προσπαθούσε να βγάλει τα σκουλαρίκια της. Ο Τούρκος τραβάει το μαχαίρι, της κόβει και το αυτί και το ρίχνει στο μαντήλι του. Εγώ δίπλα. Παναγία μου είπα. Βοήθησέ με να βγάλω τα σκουλαρίκια μου να του τα δώσω και δεν θα ξαναφορέσω ποτέ στη ζωή μου. Και ούτε φόρεσα. Τέλος, όταν έφτασε στην Ελλάδα, θυμάται: «Βγήκαμε στον Άγιο Νικόλα. Κόσμος μέσα- έξω χιλιάδες. Πού να πάμε; Κουρνιάσαμε σε ένα δεντράκι. Αυτή τη νύχτα, το κρύο που τράβηξα. Έλεγα απόψε θα πεθάνω δεν αντέχω πια. Πολύ κρυώνω.Παιδιά, έλεγε η μάνα μου, αγκαλιαστείτε σφιχτά, δυνατά, να
ξημερώσει κι έχει ο Θεός». Έχει ο Θεός έλεγαν οι πρόσφυγες…

Είναι αυτές οι περιγραφές που κάνουν τον Αμερικανό διπλωμάτη
στη Σμύρνη και αυτόπτη μάρτυρα των γεγονότων, George Horton,
να αισθάνεται ντροπή που ανήκει στο ανθρώπινο γένος.

-Ντροπή για τα ασύλληπτα για τον ανθρώπινο νου έκτροπα των
Τούρκων ατάκτων Τσετών.

-Ντροπή για την απάθεια των «συμμαχικών» δυνάμεων.

-Ντροπή για τα φρικτά βασανιστήρια, στα οποία υπεβλήθη ο
Μητροπολίτης Σμύρνης Χρυσόστομος από τον αιμοσταγή Τούρκο
στρατιωτικό διοικητή Νουρεντίν Πασά, που έδωσε την εντολή στο
καθοδηγούμενα εξαγριωμένο τουρκικό πλήθος να τον
ακρωτηριάσει, να τον κατακρεουργήσει και να τον περιφέρει
μισοπεθαμένο στους δρόμους ως έπαθλο. Τον Άγιο Σμύρνης θα
τον τιμά πάντοτε το γεγονός ότι παρά τις προτάσεις που του
έγιναν, για να αποχωρήσει ασφαλής, αρνήθηκε λέγοντας: «Είμαι
ποιμήν και οφείλω να μείνω κοντά στο ποίμνιό μου».

-Ντροπή για τη στάση του αμφιλεγόμενου Ύπατου Αρμοστή
Αριστείδη Στεργιάδη, που έρχεται σε πλήρη αντίθεση με τη στάση
του Μητροπολίτη. Ο ανεκδιήγητος Στεργιάδης, που προέτρεπε
τους Έλληνες να μην εγκαταλείψουν τον τόπο τους, διέφυγε με
πλοίο των ξένων Δυνάμεων στο Μονακό παίρνοντας μαζί και την
τελευταία καρέκλα του σπιτιού του. Γι' αυτό, σύμφωνα με τη
μαρτυρία της  Χριστίνας Βεϋνόγλου, όταν ο Στεργιάδης βρισκόταν
στο Μόντε Κάρλο, εντός λεωφορείου, τον αναγνώρισε μία Σμυρνιά,
τον πλησίασε, σήκωσε το βέλο από το καπέλο της και –με
συγχωρείτε για την έκφραση- τον έπτυσε στο πρόσωπο.

Η μικρασιατική τραγωδία αποτυπώθηκε εκτός από τη λογοτεχνία
και την έβδομη τέχνη και στη μουσική.

Στον αξεπέραστο πρώτο χρυσό δίσκο στην ελληνική δισκογραφία
με τίτλο «Μικρά Ασία» σε μουσική του Απόστολου Καλδάρα,
στίχους του Πυγαθόρα και με την εξαιρετική ερμηνεία των Γιώργου
Νταλάρα και Χαρούλας Αλεξίου, παρατηρούμε πόσο πόνο κρύβει
το τραγούδι: «Σε ποια πέτρα σε ποιο χώμα να ριζώσεις τώρα πια,
κι απ’ το θάνατο ακόμα πιο πικρή είσαι προσφυγιά».

Και ο σπουδαίος μας ποιητής Μάνος Ελευθερίου, που πριν δύο
μήνες έφυγε από κοντά μας, την περίοδο που συνέλλεγε καρτ
ποστάλ από τη Σμύρνη εμπνεύστηκε στίχους, τους οποίους
εμπιστεύτηκε στον Δήμο Μούτση. Κάρπος της συνεργασίας ο
αριστουργηματικός δίσκος «Άγιος Φεβρουάριος», που έντυσαν
μοναδικά με τη φωνή τους ο -στρατεύσιμος τότε- Δημήτρης
Μητροπάνος και η Πετρή Σαλπέα, στον οποίο γίνεται αναφορά στη
«Σμύρνη και το Αιβαλί», και «στο σπίτι στην ανηφοριά και στο
παλιό δρομάκι».

Κλείνω με τον ίδιο τρόπο με τον οποίο ξεκίνησα. Με το πόσο
περήφανος είμαι για τη συριανή -αυτή τη φορά- καταγωγή μου,
όταν το Δημοτικό Συμβούλιο του Δήμου Ερμούπολης το 1925
«εκφράζει ευχήν προς την Κυβέρνησιν περί εγκαταστάσεως
ενταύθα προσφυγικού συνοικισμού». Ευχή που εισακούστηκε με
τον προσφυγικό συνοικισμό να ιδρύεται εδώ που βρισκόμαστε,
στον Ξηρόκαμπο.

Και στο νησί μας οι Μικρασιάτες πρόσφυγες εργάστηκαν με
εντιμότητα, για να σταθούν στα πόδια τους. Διαβάζω, αγαπητέ κ.Τσαούσογλου, στα πρακτικά του Δημοτικού Συμβουλίου στις
24.10.1922 ότι «εισάγεται και αναγιγνώσκεται αναφορά του
Σπυρίδωνος Τσαούσογλου και Μιχαήλ Τσαούσογλου προσφύγων
εκ Σμύρνης (…), όπως τους επιτρέψει και ανεγείρωσι παράπηγμα
(…), προς εμπορικήν των χρήσιν». Επίσης, διαβάζω στη συλλογή
προφορικών μαρτυριών, με επικεφαλής τον καθηγητή κ. Χρήστο
Λούκο, ότι η πρόσφυγας πρώτης γενιάς Βασιλεία Τσαούσογλου
απασχολήθηκε αρχικά σε σπίτι ως οικιακή βοηθός και μετά τον
γάμο της με τον Ευριπίδη Τσαούσογλου, συνέδραμε το σύζυγό της
στις εμπορικές του δραστηριότητες.

Με εντιμότητα, με επιχειρηματικό πνεύμα, αλλά και με σεβασμό για
τον σωτήρα του, αγαπητή κα Συκουτρή, πορεύτηκε ο Γεώργιος
Συκουτρής στη Σύρο. Έφυγε από τη Σμύρνη με βαρύ τραύμα στο
πόδι από σφαίρα Τούρκου, με αποτέλεσμα αργότερα να
ακρωτηριαστεί, εργάστηκε από 15 ετών ως παραγιός σε
λουκουμοποιείο του νησιού, ενώ το 1928 απέκτησε την άδεια
ζαχαροπλάστη ξεκινώντας τη δική του επιχείρηση παραγωγής
λουκουμιών. Δεν παρέλειπε ωστόσο, κάθε χρόνο στις 14
Σεπτέμβρη να ανάβει ένα κερί για τον Μπελή, τον Τούρκο φίλο
του, που βοήθησε τον ίδιο με τις αδελφές του και τον 5 μηνών
ανιψιό του, να φτάσουν στο λιμάνι και να επιβιβαστούν την
τελευταία στιγμή στο πλοίο.

Ο Παύλος Χρυσαφίδης από το Εσκί Σεχίρ, πρόσφυγας πρώτης
γενιάς, αγαπητέ κ. Χρυσαφίδη, γνώρισε τη γυναίκα του πάνω στο
πλοίο που τους μετέφερε στην Ελλάδα, θυμίζοντάς μας ότι ο έρωτας είναι σαν τα λουλούδια· φυτρώνει παντού ακόμα και σε
χαλάσματα. Η γυναίκα από τα Πέρματα του Ικονίου ήταν ήδη χήρα,
νιόπαντρη είχε χάσει τον άντρα της στην καταστροφή της Σμύρνης.
Ο Χρυσαφίδης εργάστηκε στη Σύρο αρχικά ως υποδηματοποιός,
έγινε συνέταιρος σε ένα μεγάλο υποδηματοποιείο και αργότερα
ίδρυσε τη δική του βιοτεχνία.

Συνεχίζοντας, λοιπόν, τον αγώνα εκείνων των προγόνων, αγαπητέ
κ. Λειβαδάρα, ο Σύλλογος Μικρασιατών Ερμούπολης Σύρου
κατάφερε να δημιουργήσει το Μνημείο Μικρασιατικής Μνήμης το
2013 και να ιδρύσει τη Στέγη Μικρασιατικής Μνήμης στα τέλη του
2017.

Μέσα από τέτοιες αξιέπαινες ενέργειες, η μνήμη μας, που
γίνεται σήμερα 96 ετών, αντί να ξεθωριάζει, ενισχύεται.

Σας ευχαριστώ θερμά.

Με εκτίμηση,

 

 

 

Εμμανουήλ Ευσταθίου Τελώνης

Ομιλία για την ημέρα μνήμης της γενοκτονίας των Ελλήνων της Μικράς Ασίας του ιστορικού-συγγραφέα και Προέδρου του Συλλόγου Ποντίων & Βορειοελλαδιτών Σύρου «Ο Εύξεινος Πόντος», κ. Μάνου Τελώνη  με αναφορά σε μαρτυρίες ανθρώπων που έζησαν την καταστροφή του 1922 και με αναφορά σε μαρτυρίες ανθρώπων που βρέθηκαν πρόσφυγες στο νησί μας. Δημοσιεύεται με την άδειά του.

 

Κάμερα και φωτογραφία κ. Κουλούρας

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Αυτός ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για να μειώσει τα ανεπιθύμητα σχόλια. Μάθετε πώς υφίστανται επεξεργασία τα δεδομένα των σχολίων σας.