100 χρόνια από την γέννηση της Μελίνας

212
Αθηνολόγιο

Αθηνολόγιο
Η Μερκούρη έξω από τα τετριμμένα εγκώμια

Θυμάμαι αυτό που μου έλεγε ένας φίλος που την είχε δει στην Μητροπόλεως κάπου στα τέλη της δεκαετίας του 80 “Ήταν μια ηλικιωμένη γυναίκα που και να μην ήταν η Μελίνα Μερκούρη θα την πρόσεχες! Ο αέρας που είχε, η γλώσσα του σώματος της και αυτός ο ερωτισμός για τον οποίο δεν υπήρχε “ναι μεν αλλα” ήταν μια γυναίκα ερωτική τέλεια και παύλα . Δεν ξέρω αν ήταν καλή ηθοποιός, καλή φωνή,καλή πολιτικός. Δεν ξέρω αν μπορώ να την δω αντικειμενικά γιατί και σαν αερικό που είναι τώρα, μέσα από τις φωτογραφίες της, το μαγνητικό της πεδίο είναι πολύ ισχυρό και η βαρύτητα είναι διαφορετική γυρω της. Αυτό που ξέρω σίγουρα είναι ότι η Μελίνα είχε απίστευτη πίστη στον εαυτό της απίστευτο θράσος και έναν έμφυτο μαγνητισμό που έκανε και τους εχθρούς της κάπως να γαληνεύουν.
Η πρώτη εικόνα που έχω εγώ από την Μελίνα είναι εκείνη η φωτογραφία από την κηδεία της μεγάλης Ελένης Παπαδάκη όπου φαίνεται μαζί με την Άννα Καλουτά και την Μαρίκα Νεζερ δίπλα από το φέρετρο. Η στάση της την περίοδο της κατοχής θα είναι εκείνο που θα αποτελεί τον αντίλογο σε ότι καλό έκανε για την Ελλάδα και θα την κυνηγά μέχρι σήμερα και μετά τον” αφηρωισμό” της .
Η Μελίνα εμφανίζεται στο κινηματογράφο το 1955 στην Στέλλα του Κακογιάννη σε ηλικία 35 χρόνων. Στην γλώσσα του Hollywood τα 35 ήταν για μεγάλες σταρ η αρχή της πτώσης. Ήταν η ηλικία που για παράδειγμα η Joan Crawford και η Catherine Hepburn είχαν χαρακτηριστεί box office poison, ηταν η εποχή που μια διάσημη γυναίκα γερνούσε και κάτι τέτοιο δεν επιτρεπόταν . Στην Στέλλα δεν μπορούσα να καταλάβω αν η ερμηνεία της ήταν καλή η όχι, αυτό που ένοιωθα όμως είναι ότι δεν άντεχα την ωμότητα και το ρεαλισμό της. Ένοιωθα ότι δεν έβλεπα ταινία αλλά μια πραγματικότητα.Οπότε γελούσε δυνατά με συγκλόνιζε Η Μερκούρη από μεγάλη αθηναϊκή αριστοκρατική και πλούσια οικογένεια είναι η Στέλλα η μαγκίτισσα που πατάει κάτω την πατριαρχία και τα στεγανά της δεκαετίας του 50,μετατρέπεται σε μια χειραφετημενη γυναίκα που δεν δέχεται υποδείξεις για το πως θα ζήσει. Η φράση “και τι είμαι να με αλλάξει κάνεις , γραμμόφωνο;” μοιάζει με τη αντίδραση της γυναίκας που λίγο να ξέφευγε από την παραδοσιακή αποστολή της να γίνει σύζυγος και μάνα θα την έλεγαν πόρνη. Όπως χυδαία αποκαλούσαν την ταινία οι κριτικοί της εποχής Ναι τώρα μπορώ να πω καμμια δεν θα έπαιζε την Στέλλα όπως την έπαιξε η Μελίνα . Η όλη της παρουσία σε αυτήν την ταινία είναι ψυχεδελική, σαν ένας πίνακας με χιλιάδες κρυφά νοήματα Σε αυτό το σημείο αναρωτιέμαι αν η Μελίνα μπορούσε να παίξει κάτι άλλο πέρα από τον εαυτό της, πέρα απο την αντιδραστική, δυναμική, χειραφετημενη Λυσιστράτη, την σειρήνα που τραγουδάει μελωδικά και παθιασμένα αλλά αν θελήσεις να της βάλλεις χαλινάρι θα σε σκίσει στα δυο. Στην συνέχεια της καριέρας της θα παίξει αποκλειστικά αυτούς τους ρόλους. Στον παγκόσμιο κινηματογράφο αυτό λέγεται typecasting και υπέφεραν μεγάλα ταλέντα από αυτο. Το να μην μπορείς να παίξεις τίποτα άλλο πέρα από έναν συγκεκριμένο ρόλο . Αυτό δεν φαίνεται να την ένοιαξε, ούσα μούσα του Dassin που αφοσιώθηκε στο να πλασει την εικόνα της, ήταν σε έναν προστατευτικό κλοιό.Το “ποτέ την Κυριακή” ήταν η φωτεινή πλευρά της Στέλλας, το “Τοπ καπί” το ίδιο. Αλλά όταν πρασπάθησε ελάχιστα να βγει από αυτό το καλούπι στην “Κραυγή γυναικών,” έμοιαζε να λάμπει ερμηνευτικά λιγότερο δίπλα στο μεγαθήριο της υποκριτικής την Ellen Byrstyn με την οποία συμπρωταγωνίστησε. Το να ξεκινήσει μια διεθνή καριέρα ήταν η καλύτερη ίσως λύση. Η Μελίνα δεν ήταν συμβατή με την Ελλάδα της δεκαετίας του 50 και του 60, θα ήταν απολύτως συμβατή για παράδειγμα με την Αμερική της μεγάλης ύφεσης που αναζητούσε” δυναμικές γυναίκες που τα καταφέρνουν μόνες τους” . Η Ελλάδα όμως της δεκαετίας του 50 έψαχνε “χαρούμενα κορίτσια με γλυκά πρόσωπα και ροδοκόκκινα μάγουλα γεμάτα φρεσκαδα που αναζητούσαν το χάδι του έρωτα. Αργά ή γρήγορα και όσο θα γερνουσε η χειραφετημένη γυναίκα θα γινόταν ο ρόλος της “κακιάς πεθερά,της μέγαιρας, της αποτροπαϊκής φιγούρας που στο τέλος πάντα χάνει .Έκανε άραγε την διεθνή καριέρα για την οποία όλοι μιλάνε σήμερα στην Ελλάδα; Μπορεί και όχι, η Μελίνα έκανε διεθνείς επιτυχίες ή αλλιώς μιας μικρής διάρκειας διεθνή καριέρα όπως η Κατίνα Παξινού. Η Ειρήνη Παπά για παράδειγμα θα κανει μεγαλύτερη διεθνή καριέρα αν και πολύ πιο αθόρυβα . Να μου πεις είναι κατόρθωμα μια Ελληνίδα να βγαίνει διεθνώς!Όχι για την δεκαετια του 60.Την δεκαετία του 60 η Ελλάδα ήταν μια ανεξάντλητη μηχανή παραγωγής πολύτιμου υλικού σε όλους τους χώρους της τέχνης, ταυτόχρονα η Ευρώπη και ιδιαίτερα η Αμερική διψούσε για κάτι διαφορετικό . Κάπως έτσι βλέπεις την Ertha Kitt να τραγουδάει το Ουσκουντάρ (από ξένο τόπο και από αλαργινό) το “Μην το ρωτάς τον ουρανό και το” Αν θυμηθεις το όνειρο μου να διασκευαζονται και να γίνονται τεράστιες επιτυχίες, η Νάνα Μούσχουρη να πουλάει εκατοντάδες εκατομμύρια αντίτυπα, η μουσική του Χατζιδάκι και του Θεοδωράκη να ακούγονται παντού . Η Μελίνα θα κάνει μια τεράστια διεθνή επιτυχία με ελληνικό χρώμα . Το “ποτέ την Κυριακή” ήταν ένα ύμνος στην ελληνική κουλτούρα, ένα ύμνος στην Ελλάδα, μια Ελλάδα που ήθελε να βγει στην επιφάνεια . Τα παιδιά του Πειραιά θα χαρίσουν στον Χατζιδάκι ένα Όσκαρ που μίσησε και η Μελίνα αφού κρατούσε στα χέρια μια χρυσή σφαίρα θα χάσει το οσκαρ από την Elizabeth taylor. Δεν ξέρω αν την ήξεραν οι συνάδερφοι της εκεί στο Hollywood ως την “καθιερωμένη” Μελίνα Μερκούρη ή ως την αφόρητα ερωτική Νηρηίδα που έπαιξε στο” ποτέ την Κυριακή” που έκανε επιτυχία σε όλο τον κόσμο. Όπως και να χει εμφανίστηκε όχι μια αλλά δύο φορές στην διάσημη τηλεοπτική εκπομπή “where is my line” όπου μόνο μεγάλα αστέρια πήγαιναν και η αποστολή της επιτροπής ηταν να αναγνωρίσουν με κλειστά τα μάτια ποιοί ήταν ήταν οι φιλοξενούμενοι μέσα από ερωτήσεις. Φυσικά και την αναγνώρισαν και μάλιστα μια από τους κριτές για πρώτη φορά θα κάνει σχόλιο για φιλοξενούμενο λέγοντας στην Μελίνα “Είδα την Φαίδρα και ήσουν απλά υπέροχη”.
Νομίζω όμως ότι η Μελίνα θα γίνει πολυ γνωστή μέσα από τον αγώνα της κατά της δικτατορίας. Μετά την αφαίρεση της υποκοότητας της από τους συνταγματάρχες ενώ εκείνη εξαργυρώνε την επιτυχία του ποτέ την Κυριακή ανεβάζοντας το Ilya darling στο Broadway, οργώνει τον κόσμο και ευαισθητοποιεί την κοινή γνώμη εναντίον της Χούντας. Αποκορύφωμα αυτού του ταξιδιού θα είναι η πλατεία Τραφάλγκαρ στο Λονδίνο . Εκεί θα τα δώσει όλα και θα βγάλει από την πυριτιδαποθήκη της όσα βόλια είχε. Μένει ακόμα και το “Είμαι ρωμιά” που τα λέει όλα
Στην Ελλάδα θα γυρίσει μετά την πτώση της Χούντας με την κινηματογραφικη της καριέρα να έχει τελειώσει. Έρχεται η δεκαετία του 80 που για την Ελλάδα θα είναι η κολυμβήθρα του Σιλωάμ . Η δεκαετία του 80 δίψα για λαϊκούς ήρωες, δίψα και για αποδιοπομπαίους τραγους. Η Μελίνα θα γίνει τότε Θεά εκτός από υπουργός πολιτισμού, ενώ προσωπικότητες όπως ο Χατζιδάκις και ο Ιόλας θα ξεσκιζονται καθημερινά μέσα από τους λίβελους της Αυριανής γιατί απλά δεν δέχονταν να ενταχθούν στις γραμμές του συστήματος. Αν έχω κάτι να της προσάψω θα είναι αυτό, ότι η αντισυμβατικη φωνή δεν ούρλιαξε όταν είδε αυτούς τους φίλους να διώκονται καθημερινά με τον πιο χυδαίο τρόπο.
Σαν υπουργός πολιτισμού καινοτόμησε. Ίσως γιατί δεν ήταν αρχαιολόγος οπότε το χρέος ήταν διπλό , ίσως γιατί ήταν η πιο δυναμική και ατρόμητη γυναίκα της εποχής της. Δεν ήταν δική της ιδέα το μουσείο Ακρόπολης, ξεκίνησε από την εποχή του Κωνσταντίνου Καραμανλή ωστοσο αγωνίστηκε να το κάνει πραγματικότητα και έφθασε πολύ κοντά το 89 όπου βρέθηκαν και αρχαιότητες στο οικόπεδο Μακρυγιάννη και το όνειρο πήρε αναβολή Εκείνη ξεκίνησε το θέμα του επαναπατρισμού των γλυπτών του Παρθενώνα και έμαθε να μην τα λέμε πια “ελγινεια” αλλά γλυπτά του Παρθενώνα.Εκείνη μίλησε για πρώτη και μάλλον τελευταία στην ιστορία του θέματος για τον χυδαίο κατακερματισμό παρθενώνειων γλυπτών που μέχρι σήμερα ειναι ένα έγκλημα κατά του πολιτισμού. Είναι εκείνη που δημιούργησε τον θεσμο των Δηπεθέ και της πολιτιστικής πρωτεύουσας με την λατρεμένη της Αθήνα να παίρνει αυτό τον ρόλο το 85.
Κάπου σε όλο αυτό το απόγειο της φήμης της φεύγει από την ζωή σε ηλικία 73 ετών. Ακόμα θυμαμαι τον κόσμο που μαζεύτηκε για την κηδεία της,τα πακέτα τσιγάρα που πετούσαν στον τάφο της και τις γραφικότητες της τηλεόρασης και των δημοσιογράφων οπως”ακομα και τα περιστέρια που φαίνονται στο πλάνο θρηνούν” Χρόνια μετά αυτό που βλέπω και μου μένει είναι μια γυναίκα αγωνίστρια, μια γυναίκα που δεν την αφορούσε η αλλοίωση του χρόνου αν και τον σεβοταν λέγοντας “δεν θέλω να γίνω μια ηθοποιός που γυρνάει” Δεν με ενδιαφέρει αν η Μελίνα ήταν υπερεκτιμημένη ή μια γυναίκα που δεν αναγνωρίστηκε όσο έπρεπε. Με αφορά η Μελίνα γενικά , ως ένα άτομο που ήταν γεμάτο χαρά, ζωντανια, ένα άτομο αποφασισμένο που θα παλευε γιαυτό που θέλει με κάθε τρόπο. Με ενδιαφέρει η Μελίνα ως μια αξία και αυτό ήταν μια μεγάλη αξία

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Please enter your comment!
Please enter your name here

Αυτός ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για να μειώσει τα ανεπιθύμητα σχόλια. Μάθετε πώς υφίστανται επεξεργασία τα δεδομένα των σχολίων σας.